Wg danych MF dochody z podatku VAT po 7 miesiącach 2017 r. wzrosły o 18,5 mld zł tj. 24% r/r względem analogicznego okresu roku ubiegłego. Z uwagi na to, że upływ czasu w roku jest już znaczący, postanowiłem policzyć:

  1. prognozę dochodów z podatku VAT w 2017 r.,
  2. faktyczną skalę uszczelnienia dochodów z VAT.

Czy wzrost dochodów z VAT z 76 mld zł do 94,5 mld zł jest wynikiem jedynie działań MF czy wynika z księgowych sztuczek?

Przyspieszone zwroty podatku VAT w grudniu 2016 r.

Przeanalizujmy dane z wykonania dochodów VAT w okresie styczeń 2014 – lipiec 2017 r. Na poniższym wykresie zaznaczyłem na pomarańczowo słupki z dochodami VAT z grudnia poszczególnych lat. Jak widać, trzeci słupek (grudzień 2016) jest znacząco niższy od słupka pierwszego (grudzień 2014 r.) i drugiego (grudzień 2015 r.). Przyczyną takiego stanu rzeczy było najprawdopodobniej przyspieszenie zwrotów z VAT w grudniu 2016 r., co obniżyło dochody netto z tego podatku, ale pozwoliło zwiększyć dochody w kolejnych okresach (już w 2017 r.).

Poniższy wykres prezentuje to jeszcze wyraźniej. Grudzień 2016 r. był jednym z niewielu miesięcy w 2016 r., w którym zanotowano ujemną dynamikę we wpływch z tytułu tego podatku. Dla grudnia czerwona strzałka w dół, gdy dla miesięcy sierpień-wrzesień mieliśmy wzrosty.

Oczyszczenie danych o dochodach z podatku VAT – efekt przyspieszonych zwrotów

Konieczność oczyszczenia danych z tego jednorazowego przesunięcia wydaje się oczywista, biorąc pod uwagę, iż:

  • Po 11 miesiącach 2016 r. dochody z VAT były o 7% wyższe niż po 11 miesiącach 2015 r.
  • W grudniu 2016 r. dochody z VAT były natomiast aż o 49% niższe niż w grudniu 2015 r.

Zakładając, że dynamika dochodów z VAT w grudniu 2016 r. była taka jak po 11 miesiącach 2016 r. dochody z VAT wyniosłyby 10,8 mld zł a nie 5,1 mld zł (więcej o 5,7 mld zł). Oznacza, to że dochody z VAT osiągnięte w całym 2016 r. należy skorygować o 5,7 mld zł w górę, a dochody osiągnięte na początku 2017 r. należy zaś skorygować o 5,7 mld zł w dół.

W poniższych tabelkach znajduje się porównanie dochodów z podatku VAT przed i po korekcie o efekt przyspieszenia zwrotów VAT w grudniu 2016 r. Gwoli wyjaśnienia. Korektą objąłem miesiące: grudzień 2016 r. (w tym miesiącu dodałem 5,7 mld zł) oraz styczeń-marzec 2017 r. (w tych miesiącach odjąłem łącznie 5,7 mld zł, wygładzając dynamikę r/r). Po wyłączeniu efektu przyspieszenia zwrotów podatku VAT w grudniu 2016 r. wzrost dochodów z tego podatku wyniósł nie 24% a 17% r/r.

Oczyszczenie danych o dochodach z podatku VAT – efekt wzrostu bazy podatkowej

Nie jest to jednak jedyna korekta danych o dochodach z podatku VAT którą trzeba przeprowadzić, aby oszacować skalę faktycznego uszczelnienia w podatku VAT. Drugą jest wzrost bazy podatku VAT w 2017 r., czyli sumy transakcji netto, od której naliczany jest podatek VAT. Wg danych GUS sprzedaż detaliczna (czyli wartość zakupów dokonywanych przez konsumentów) stanowiąca bazę podatku VAT rosła w 7 miesiącach 2017 r. średnio o 8,3% r/r. Można przyjąć, że o taką samą wielkość zwiększyły się dochody VAT z uwagi na wzrost zakupów dokonywanych przez Polaków.

Poniżej znajduje się porównanie dochodów VAT po 7 miesiącach 2017 r. opublikowanych przez Ministerstwo Finansów oraz po dokonaniu korekt o poniższe czynniki:

  1. Przyspieszone zwroty podatku VAT w grudniu 2016 r.
  2. Wzrost bazy podatkowej

Z danych MFwynika, że z tytułu podatku VAT w 7 miesiącach 2017 r. odnotowano wzrost o 18,5 mld zł. Zakładając, że część podatku VAT (5,7 mld zł), które MF wykazał w pierwszych 7 miesiącach 2017 r. znalazłaby się w grudniu 2016 r., to wzrost dochodów w tym okresie wyniósłby 12,9 mld zł. Dokonanie korekty o wzrost bazy podatkowej (skorygowanie 88,9 mld zł o wzrost sprzedaży detalicznej o 8,3% r/r) oznacza że po 7 miesiącach 2017 r. otrzymujemy wzrost dochodów z VAT o 6,1 mld tj. 8,0% r/r.

Prognoza dochodów z podatku VAT w kolejnych miesiącach 2017 r.

Oszacowanie dochodów z podatku VAT w kolejnych miesiącach 2017 r. wymaga zaprognozowania dwóch wielkości:

  1. O ile % wzrośnie sprzedaż detaliczna w ostatnich 5 miesiącach 2017 r. (baza podatkowa)
  2. O ile % wzrosną dochody z podatku VAT z tytułu samego tylko uszczelnienia w poborze tej daniny

Ad. 1)  Zwróćmy uwagę, że wprowadzenie programu 500+ od 1 kwietnia 2016 r. (wtedy rozpoczął się nabór wniosków, w maju pojawiły się pierwsze wypłaty) spowodowało zwiększenie dochodów polskich konsumentów z pewnym opóźnieniem (przyjąłem, że od czerwca 2016 r.). Oznaczałoby to, że wprowadzenie tego programu wsparcia rodzin przyczyniło się do zwiększenia realnej sprzedaży detalicznej o ok. 2,2 pkt % (z 4,5% do 6,7%). O tyle różni się średnia realna dynamika sprzedaży detaliczna w okresie 12 miesięcy przed (kolor szary) i po wprowadzeniu programu (kolor niebieski).

Efekt 500+ zaczyna jednak powoli wygasać (w ujęciu rocznej dynamiki dochodów Polaków), dlatego zakładam, że nominalna dynamika sprzedaży detalicznej w kolejnych miesiącach roku obniży się o ok. 2,2 pkt % (z 8,3% po 7 miesiącach 2017 r. do 6,1%). Czynnikiem, który nadal będzie wspierać sprzedaż detaliczną będzie dobra sytuacja na rynku pracy. Z uwagi na powyższe zakładam, że nominalna dynamika sprzedaży detalicznej w ostatnich 5 miesiącach tego roku wyniesie 6,1% a w całym 2017 r. 7,4%.

Ad. 2) Jak wcześniej wyliczyłem, wzrost dochodów z podatku VAT (wynikający z samego tylko uszczelnienia) wyniósł w 7 miesiącach 2017 r. ok. 6,1 mld zł czyli ok. 500 mln zł miesięcznie. Ministerstwo Finansów szacowało, że wprowadzenie od sierpnia 2016 r. pakietu paliwowego przyniesie ok. 200 mln zł miesięcznie dodatkowych wpływów z VAT. Wynikałoby z tego, że 40% uszczelnienia w podatku VAT pochodziło z tej inicjatywy MF. Ponieważ lipiec 2017 r. był ostatnim miesiącem, w którym wprowadzenie pakietu paliwowego podnosiło dochody z VAT w ujęciu r/r, zakładam, że w kolejnych miesiącach wzrost podatku VAT wynikający z samego tylko uszczelnienia systemu wyniesie 4,8% r/r (60% z oszacowanego wcześniej 8,0%).

Prognoza dochodów z podatku VAT w 2017 r.

Powyższe założenia pozwalają zaprognozować, ile wyniosą dochody z VAT w 2017 r. Zgodnie z przedstawionymi wcześniej założeniami oszacowałem, iż dochody z tytułu podatku VAT w 2017 r. wg MF wyniosą 157 mld zł (+24,1% r/r, nominalnie wzrost o ponad 30 mld zł). Korygując o efekt przyspieszonych zwrotów w grudniu 2016 r., wzrost wyniesie 19 mld zł (+14,5% r/r). Wyłączając dodatkowo efekt wzrostu bazy podatkowej, otrzymujemy wzrost dochodów z podatku VAT o 8,8 mld zł czyli o 6,7% r/r. Faktyczne uszczelnienie w VAT należy więc określić na niecałe 9 mld zł.

Odnieśmy te wyliczenia do prognoz przedstawicieli resortu finansów. W jednym z wywiadów minister finansów podał, że w 2017 r. nastąpi uszczelnienie w podatku VAT na ponad 20 mld zł. Wydaje się, że w swoich szacunkach zsumował zarówno efekt zwiększenia bazy podatkowej jak i przyspieszonych zwrotów dokonanych w grudniu 2016 r.

Ponowna sztuczka księgowa w grudniu 2017 r.?

Z innej wypowiedz MF wynika, że spodziewa się przekroczenia 150 mld zł z podatku VAT w 2017 r. Możliwe, że planowane jest powtórzenie przyspieszonych zwrotów pod koniec 2017 r. Sytuacja budżetowa 2017 r. jest mniej napięta niż będzie w 2018 r. W jednej z wcześniejszych analiz wyliczyłem, że obniżenie wieku emerytalnego może kosztować nawet 13 mld zł w 2018 r. Do tego dochodzi m.in. waloryzacja emerytur, podwyżki dla nauczycieli, policjantów, zwiększenie środków na obronność i leki dla seniorów.

Nie pozbawionym sensu wydaje się więc ponowne sztuczne przesunięcie części dochodów budżetowych z 2017 r. na 2018 r. Szczerze powiedziawszy zdziwiłbym się, gdyby nie dokonano szybszych zwrotów w grudniu 2017 r. Wtedy nie mielibyśmy sztucznego wzrostu dochodów w pierwszych miesiącach 2018 r. Bez tego manewru ciężko będzie osiągnąć poziom rekordowych dochodów z VAT osiągniętych w styczniu 2017 r. (21,9 mld zł). Nie wydaje mi się, żeby ujemna dynamika w dochodach z podatku VAT została dobrze odebrana (nawet jako efekt czysto statystyczny) w obliczu mowy o aktywnych działaniach zmierzających do zamknięcia luki w VAT.

Dekompozycja wzrostu dochodów z podatku VAT

Na koniec przedstawię dekompozycję wzrostu dochodów z podatku VAT. Wychodzi na to, że uszczelnienie w ściągalności tego podatku odpowiada za ok. 1/3 wzrostu w tej daninie (po 7 miesiącach 6,1 mld zł z 18,5 mld wzrostu dochodów z podatku VAT). Podobny udział miało przyspieszenie zwrotów w grudniu 2016 r. (5,7 mld zł) oraz wzrost bazy podatkowej tj. sprzedaży detalicznej (6,8 mld zł).

Zachęcam do komentowania oraz dzielenia się tym artykułem. Starałem się pokazać, że media koncentrują się jedynie na liczbach, nie wnikając w stojące za nimi tło. Pamiętam jak po publikacji danych za marzec wręcz trąbiono o wzroście dochodów z VAT o 40% (głównie w mediach publicznych). Z drugiej strony podawano (głównie w mediach niepublicznych), że wzrost ten wynika nie z uszczelnienia systemu podatkowego a ze sztuczek księgowych tj. przyspieszenia zwrotów VAT w grudniu 2016 r. Prawda jak zwykle leży gdzieś po środku, a obrazują to poniższe wykresy.

 

 


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powiązane Posty

Emerytura

Zniesienie limitu składek ZUS – skutki finansowe z perspektywy pracownika i gospodarki

Zniesienie limitu składek ZUS (na ubezpieczenia emerytalne i rentowe), powyżej którego obecnie nie płaci się składek przewiduje projekt przyjęty tym tygodniu przez rząd. Zmiany mają wejść w życie już od 2018 r. i mają “dać” Czytaj więcej…

Finanse publiczne

Ile wyniesie deficyt budżetowy w 2017 r? Czy założenia na 2018 r. są realne?

W dniu wczorajszym rząd przyjął projekt ustawy budżetowej na 2018 r. Deficyt ma nie przekroczyć 41,5 mld zł. Przyszłoroczne dochody budżetowe planowane są na poziomie 355,7 mld zł, z kolei wydatki – na poziomie 397,2 mld zł. Czytaj więcej…